ANG TUGMAAN SA TULÂ KONG "PLUMA'T KWADERNO"
Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.
Sinubukan kong kumathâ ng tulang may iba't ibang tugmaan. Magkatugmâ ang dalawang magkakasunod na taludtod sa loob ng apat na saknong.
Inihalimbawà ko ang taludturan sa Shakespearean (English) sonnet at sa Petrarchan (Italian) sonnet. Sa Shakespearean ay may tugmaang A-B-A-B, C-D-C-D, E-F-E-F, at G-G, habang sa Petrarchan sonnet naman ay may tugmaang A-B-B-A, A-B-B-A, C-D-E, C-D-E.
Ang dalawang nabanggit ay soneto, o tulang may tugma't sukat at labing-apat na taludtod. Ang aking kinatha'y may labing-anim na taludtod sa apat na saknong.
Ganito naman ang ginawà kong tugmaan sa tulang "Pluma't kwaderno": A-A-B-B, C-C-D-D, E-E-F-F, at G-G-H-H. Narito ang nasabing tula:
PLUMA'T KWADERNO
palagi akong may dalang
pluma't kwaderno sa bulsa
at sa bag, lalo na't handang
magsulat ang mangangathâ
sa dadaluhan kong pulong
ay ilalabas na iyon
susulat ng katitikan
o mga napag-usapan
at sa paghabi ng kwento
at tulâ, handang totoo
itatala'y nasa isip
upang di iyon mawaglit
dinanas ng aping uri
dahil sa trapong kadiri
sa akda'y pinagbubuti
upang sa bayan magsilbi
Sa unang saknong, ang tugmaan ay A-A-B-B, magkatugmâ ang dala at bulsa habang magkatugmâ naman ang handâ at mangangathâ. Kahit kapwa titik "a" ang dulo ng mga salitâ sa unang saknong, ang tugmaan ay hindi A-A-A-A, kundi A-A-B-B dahil ang dala at bulsa ay walang impit sa dulo ng salitâ, habang ang handâ at mangangathâ ay may impit. Sa ating panulaang Pilipino, hindi magkatugmâ ang salitang may impit at walang impit kahit pareho ang dulong titik, tulad ng dugô at berdugo ay hindi magkatugmâ.
Pansinin, ang dala at handâ ay may hulaping "ng". Hindi magkatugma ang "dalang" at "handang" na ginamit sa nasabing tulâ dahil di kasama ang hulapi sa tugmaan, kundi yaong salitang ugat na "dala" at "handâ".
Sa ikalawa at ikatlong saknong, ang tugmaan ay halatâ naman. Madaling makita agad.
Sa ikaapat na saknong, ang tugmaan ay G-G-H-H, bagamat lahat ng salita ay nagtatapos sa titik "i". Ang salitang "uri" at "kadiri" ay magkatugmâ, at kapwa may impit, habang ang pinagbubuti at magsilbi ay magkatugmâ at walang impit.
03.03.2026
