Huwebes, Enero 22, 2026

Ikalima, hindi ika-lima

IKALIMA, HINDI IKA-LIMA

salitang ugat o pangngalan, di numero
kayâ bakit may gitling ang panlaping "ika"
di ba't kayâ panlapi, kinakabit ito
sa salitâ, arâlin n'yo ang balarila

maraming nalilito, may maling pagtingin
sa paglagay ng gitling sa mga salitâ
ikalima, di ika-lima; walang gitling
ika-5, di ika5 yaong diwà

nilalagyan ng gitling matapos ang "ika"
sapagkat numero na ang kasunod niyon
kayâ madali lang maunawâ talaga
pagkakamali'y di na sana ulitin pa

sana sa eskwelahan, maituro muli
lalo sa mga estudyante't manunulat
huwag nang ulitin yaong pagkakamali
at sa wastong gamit ng gitling na'y mamulat

- gregoriovbituinjr.
01.22.2026

* litrato mula sa krosword ng pahayagang Pilipino Star Ngayon, Enero 22, 2026, p.10

Utang

UTANG

di ko pa magamit ang pagsulat at pagsasalin
upang kumita ng pera't makabayad ng utang
na umabot ng milyon, saan ko iyon kukunin
tila ako'y isang dambuhala't malaking mangmang

ngunit umaasang makalilikhâ ng nobela
hinggil sa mga napapanahong problema't isyu:
katiwalian, flood control, panawagang hustisya,
dinastiya, buwaya, buwitre, kawatan, trapo,

o pagsinta, makatâ ma'y wala sa toreng garing,
o ikwento ang isyu ng manggagawa't pesante,
o prinsipyo't tindig sa mga akda'y mapatining,
o kalagayan ng manininda, batà, babae

marahil ay parang Lord of the Rings o Harry Potter
katha nina J.R.R. Tolkien at J.K.Rowling
mga idolo kong awtor, magagaling na writer
o kaya'y awtor na sina Mark Twain at Stephen King

kumita sila sa kakayahan nilang magsulat
ng mga akdang pumukaw sa harayà ng madlâ
marahil, mga utang nila'y nabayaran agad
dahil kumitang lubos ang kanilang mga akdâ

- gregoriovbituinjr.
01.22.2026

Tamâ na ang drama

TAMÀ NA ANG DRAMA

nagiging swarswela na lang ba?
at tadtad ng iskrip ang drama?
na mapanagot ang buwaya?
sana'y may maparusahan na!

di lang buwaya kundi pating
malaking isdâ at di kuting
senador mang paladasalin
kung may salà, ikulong na rin

ayaw namin ng teleserye
na tilà wala pang masisi
masisibà na'y sinuswerte
kung pulos drama ang mensahe

ikulong ang mga kurakot!
ilantad ang lahat ng sangkot!
saan man sila magsisuot
ay dapat madampot, managot!

- gregoriovbituinjr.
01.22.2026

* litrato kuha sa pagkilos sa Senado, noong Enero 19, 2026

Miyerkules, Enero 21, 2026

Pasaring

PASARING

may pasaring muli ang komikero
hinggil sa senaTONG na nakakulong
di raw magtatagal sa kalaboso
dahil sa kaytinding agimat niyon

aba'y nagbiro pa si Mambubulgar
sapul na sapul ang pinatamaan
masa'y batid agad ang ibinulgar
dahil headline naman sa pahayagan

ngunit agimat ba'y tatalab kayâ
sakaling siya'y makalaya agad?
paano ang hustisya sa binahâ?
dahil sa ghost flood control, anong bigat!

o agimat ay sa pelikula lang?
at di sa kurakot na puso'y halang?

- gregoriovbituinjr.
01.21.2026

* mula sa pahayagang Bulgar, Enero 21, 2026, p.3

Ang aklat na Still Breathing, 100 Black Voices on Racism

ANG AKLAT NA STILL BREATHING, 100 BLACK VOICES ON RACISM

Nabili ko ang aklat na Still Breathing, 100 Black Voices on Racism, 100 Ways to Change the Narrative, sa Book Sale sa Farmers Cubao noong Enero 10, 2026, sa murang halagang P35.00 lang. Makapal ang aklat na umaabot ng 308 pahina.

Kaytindi ng pamagat ng aklat: Still Breathing. Ibig sabihin: Humihinga pa! Humihinga pa sila dahil hindi sila natulad sa nangyari kay George Floyd. Humihinga pa dahil nabuo ang kampanyang Black Lives Matter nang mamatay si Floyd.

Natipon sa aklat ang isang daang boses ng mga tumututol sa rasismo sa Amerika, bunsod ng pagkamatay ng Itim na si George Floyd noong Mayo 25, 2020 sa Minneanapolis. Si Floyd, 46-taong-gulang, ay namatay matapos siyang arestuhin ng pulisya dahil sa umano'y paggamit ng pekeng $20 na perang papel. Mahigit siyam na minuto siyang niluhuran sa leeg ng pulis na si Officer Derek Chauvin, na nagresulta sa atake sa puso. Ang pangyayaring iyon ang naging sanhi ng mga pandaigdigang protesta laban sa brutalidad ng pulisya at sistematikong rasismo. Nabuo ang malawakang kampanyang Black Lives Matter.

Ang opisyal na sanhi ng kamatayan ay idineklarang homicide dahil sa neck compression. Ang insidente, na nakunan ng bidyo ng mga nakasaksi, ay humantong sa paghatol kay Chauvin at sa mahahalagang panawagan para sa reporma sa pulisya.

Mahalagang basahin ang aklat dahil sa usapin ng rasismo. Dahil 100 katao, pawang mga Itim, ang nagsulat hinggil sa isyu ng rasismo. Ika nga sa pamagat ng aklat - 100 ways to change the narrative - mga pampalakas ng loob, mga pampataas ng moral, hindi lang pulos galit sa mga Puti, kundi sa rasismo na dapat nang mawala. Dapat magkaroon ng paggalang sa bawat isa anuman ang kulay ng kanyang balat, anuman ang kanyang lahi.

Nataon ding nakita ko ang aklat na ito sa panahong may panibagong pagpaslang, doon pa rin sa Minneanapolis. Ang biktima'y isang ina, na nagngangalang Renee Nicole Good.

Noong Enero 7, 2026, si Good, isang 37-taong-gulang na mamamayang Amerikano, ay binaril at napatay ng ahente ng United States Immigration and Customs Enforcement (ICE) na si Jonathan Ross sa Minneapolis, Minnesota. Nasa loob ng kanyang sasakyan si Good, na inihinto ang kanyang sasakyan sa gilid. Lumapit si Ross at ang iba pang ahente, at inutusan siya ng isa na bumaba ng sasakyan habang inaabot ang kanyang kamay sa kanyang bukas na bintana. Lumipat si Ross sa kaliwang harapan ng sasakyan habang sandaling umatras si Good, pagkatapos ay nagsimulang magmaneho patungo sa direksyon ng trapiko habang lumilingon kay Ross. Habang nakatayo, nagpaputok si Ross ng tatlong beses, na ikinamatay ni Good. Ang pagpatay ay nagdulot ng mga pambansang protesta at maraming imbestigasyon.

Dalawang pangyayari. Parehong sa Minneanapolis. Dalawang biktima - sina George Floyd at Renee Nicole Good. Nasaan ang prinsipyo ng kapwa at pakikipagkapwa tao? Kahit sa ating bansa ay maraming tinokhang at pinaslang ng walang awa.

Nakasulat nga sa ating Kartilya ng Katipunan na inakda ni Gat Emilio Jacinto. "Maitim man at maputi ang kulay ng balat, lahat ng tao’y magkakapantay; mangyayaring ang isa’y higitan sa dunong, sa yaman, sa ganda; ngunit di mahihigitan sa pagkatao."

Kung may pagrespeto lang sana sa wastong proseso, sa buhay, at sa hustisya, baka buhay pa sina George Floyd at Renee Nicole Good.

Nag-alay ako ng munting tula:

para lang pumapatay ng ipis
ang mga naging suspek na pulis
ang ginawa talaga ay labis
sa mga biniktimang tiniris

biktima ng rasismo si George Floyd
at pinaslang si Renee Nicole Good
ang mga pulis ba'y sadyang ubod
ng sama't buhay nila'y nilagot

magkaiba bawat insidente
sa Minneanapolis nangyari
na resulta'y talagang kaytindi
ngunit dito'y ano ang mensahe?

dapat wastong proseso'y igalang
pati na kanilang karapatan
George Floyd, Renee Nicole Good, tandaan
biktima sila ng mga halang

- gregoriovbituinjr.
01.21.2026

Martes, Enero 20, 2026

Tungkulin

TUNGKULIN

tungkulin ng bawat mandirigmâ
bakahin ang burgesya't kuhilâ
ipaglaban ang obrero't dukhâ
at ang bayang api'y mapalayà

bawat isyu ng madla'y mabatid
di manahimik o maging umid
ipagtanggol ang mga kapatid
laban sa kaapihang di lingid

tungkulin ng lider-maralitâ
ang umugnay, makaisang diwà
ang inaapi't nagdaralitâ
dahil sistema'y kasumpâ-sumpâ

niyayakap ang bawat tungkulin
na pinagpasyahang tutuparin
makauring prinsipyo'y baunin
hanggang asam na hustisya'y kamtin

tungkulin din ng bawat makatâ
isyu ng masa'y tipuning sadyâ
pagbaka'y ilarawan sa akdâ
sanaysay, kwento, nobela't tulâ

- gregoriovbituinjr.
01.20.2026

Lunes, Enero 19, 2026

Ang sining

ANG SINING

halina magpatuloy tayong gumawa ng ingay
laban sa mga kurakot na korapsyon na'y gamay
lagi't lagi, sining ng pagtula'y isinasabay
sa bawat rali, nang kurakot panaguting tunay

kumilos tayo! at huwag manahimik na lamang!
magalit tayo! singilin ang kurakot na iyan!
lumabas tayo! karapatan nati'y ipaglaban!
maningil tayo! panagutin ang mga kawatan!

ang sining ay di lang upang aliwin ang sarili
kundi ito'y isa sa palagi nating kakampi
sa paglikha ng kasaysayan, tagos ang mensahe
sa sambayanang kaytagal nang nagdurusa't api

baguhin na ang sistema! hiyaw ng taumbayan!
mga trapo't dinastiyang pulitikal, wakasan!
lahat ng mga kurakot ay dapat parusahan!
ikulong na 'yang mga kurakot! sigaw ng bayan!

- gregoriovbituinjr.
01.19.2026