Miyerkules, Enero 21, 2026

Pasaring

PASARING

may pasaring muli ang komikero
hinggil sa senaTONG na nakakulong
di raw magtatagal sa kalaboso
dahil sa kaytinding agimat niyon

aba'y nagbiro pa si Mambubulgar
sapul na sapul ang pinatamaan
masa'y batid agad ang ibinulgar
dahil headline naman sa pahayagan

ngunit agimat ba'y tatalab kayâ
sakaling siya'y makalaya agad?
paano ang hustisya sa binahâ?
dahil sa ghost flood control, anong bigat!

o agimat ay sa pelikula lang?
at di sa kurakot na puso'y halang?

- gregoriovbituinjr.
01.21.2026

* mula sa pahayagang Bulgar, Enero 21, 2026, p.3

Ang aklat na Still Breathing, 100 Black Voices on Racism

ANG AKLAT NA STILL BREATHING, 100 BLACK VOICES ON RACISM

Nabili ko ang aklat na Still Breathing, 100 Black Voices on Racism, 100 Ways to Change the Narrative, sa Book Sale sa Farmers Cubao noong Enero 10, 2026, sa murang halagang P35.00 lang. Makapal ang aklat na umaabot ng 308 pahina.

Kaytindi ng pamagat ng aklat: Still Breathing. Ibig sabihin: Humihinga pa! Humihinga pa sila dahil hindi sila natulad sa nangyari kay George Floyd. Humihinga pa dahil nabuo ang kampanyang Black Lives Matter nang mamatay si Floyd.

Natipon sa aklat ang isang daang boses ng mga tumututol sa rasismo sa Amerika, bunsod ng pagkamatay ng Itim na si George Floyd noong Mayo 25, 2020 sa Minneanapolis. Si Floyd, 46-taong-gulang, ay namatay matapos siyang arestuhin ng pulisya dahil sa umano'y paggamit ng pekeng $20 na perang papel. Mahigit siyam na minuto siyang niluhuran sa leeg ng pulis na si Officer Derek Chauvin, na nagresulta sa atake sa puso. Ang pangyayaring iyon ang naging sanhi ng mga pandaigdigang protesta laban sa brutalidad ng pulisya at sistematikong rasismo. Nabuo ang malawakang kampanyang Black Lives Matter.

Ang opisyal na sanhi ng kamatayan ay idineklarang homicide dahil sa neck compression. Ang insidente, na nakunan ng bidyo ng mga nakasaksi, ay humantong sa paghatol kay Chauvin at sa mahahalagang panawagan para sa reporma sa pulisya.

Mahalagang basahin ang aklat dahil sa usapin ng rasismo. Dahil 100 katao, pawang mga Itim, ang nagsulat hinggil sa isyu ng rasismo. Ika nga sa pamagat ng aklat - 100 ways to change the narrative - mga pampalakas ng loob, mga pampataas ng moral, hindi lang pulos galit sa mga Puti, kundi sa rasismo na dapat nang mawala. Dapat magkaroon ng paggalang sa bawat isa anuman ang kulay ng kanyang balat, anuman ang kanyang lahi.

Nataon ding nakita ko ang aklat na ito sa panahong may panibagong pagpaslang, doon pa rin sa Minneanapolis. Ang biktima'y isang ina, na nagngangalang Renee Nicole Good.

Noong Enero 7, 2026, si Good, isang 37-taong-gulang na mamamayang Amerikano, ay binaril at napatay ng ahente ng United States Immigration and Customs Enforcement (ICE) na si Jonathan Ross sa Minneapolis, Minnesota. Nasa loob ng kanyang sasakyan si Good, na inihinto ang kanyang sasakyan sa gilid. Lumapit si Ross at ang iba pang ahente, at inutusan siya ng isa na bumaba ng sasakyan habang inaabot ang kanyang kamay sa kanyang bukas na bintana. Lumipat si Ross sa kaliwang harapan ng sasakyan habang sandaling umatras si Good, pagkatapos ay nagsimulang magmaneho patungo sa direksyon ng trapiko habang lumilingon kay Ross. Habang nakatayo, nagpaputok si Ross ng tatlong beses, na ikinamatay ni Good. Ang pagpatay ay nagdulot ng mga pambansang protesta at maraming imbestigasyon.

Dalawang pangyayari. Parehong sa Minneanapolis. Dalawang biktima - sina George Floyd at Renee Nicole Good. Nasaan ang prinsipyo ng kapwa at pakikipagkapwa tao? Kahit sa ating bansa ay maraming tinokhang at pinaslang ng walang awa.

Nakasulat nga sa ating Kartilya ng Katipunan na inakda ni Gat Emilio Jacinto. "Maitim man at maputi ang kulay ng balat, lahat ng tao’y magkakapantay; mangyayaring ang isa’y higitan sa dunong, sa yaman, sa ganda; ngunit di mahihigitan sa pagkatao."

Kung may pagrespeto lang sana sa wastong proseso, sa buhay, at sa hustisya, baka buhay pa sina George Floyd at Renee Nicole Good.

Nag-alay ako ng munting tula:

para lang pumapatay ng ipis
ang mga naging suspek na pulis
ang ginawa talaga ay labis
sa mga biniktimang tiniris

biktima ng rasismo si George Floyd
at pinaslang si Renee Nicole Good
ang mga pulis ba'y sadyang ubod
ng sama't buhay nila'y nilagot

magkaiba bawat insidente
sa Minneanapolis nangyari
na resulta'y talagang kaytindi
ngunit dito'y ano ang mensahe?

dapat wastong proseso'y igalang
pati na kanilang karapatan
George Floyd, Renee Nicole Good, tandaan
biktima sila ng mga halang

- gregoriovbituinjr.
01.21.2026

Martes, Enero 20, 2026

Tungkulin

TUNGKULIN

tungkulin ng bawat mandirigmâ
bakahin ang burgesya't kuhilâ
ipaglaban ang obrero't dukhâ
at ang bayang api'y mapalayà

bawat isyu ng madla'y mabatid
di manahimik o maging umid
ipagtanggol ang mga kapatid
laban sa kaapihang di lingid

tungkulin ng lider-maralitâ
ang umugnay, makaisang diwà
ang inaapi't nagdaralitâ
dahil sistema'y kasumpâ-sumpâ

niyayakap ang bawat tungkulin
na pinagpasyahang tutuparin
makauring prinsipyo'y baunin
hanggang asam na hustisya'y kamtin

tungkulin din ng bawat makatâ
isyu ng masa'y tipuning sadyâ
pagbaka'y ilarawan sa akdâ
sanaysay, kwento, nobela't tulâ

- gregoriovbituinjr.
01.20.2026

Lunes, Enero 19, 2026

Ang sining

ANG SINING

halina magpatuloy tayong gumawa ng ingay
laban sa mga kurakot na korapsyon na'y gamay
lagi't lagi, sining ng pagtula'y isinasabay
sa bawat rali, nang kurakot panaguting tunay

kumilos tayo! at huwag manahimik na lamang!
magalit tayo! singilin ang kurakot na iyan!
lumabas tayo! karapatan nati'y ipaglaban!
maningil tayo! panagutin ang mga kawatan!

ang sining ay di lang upang aliwin ang sarili
kundi ito'y isa sa palagi nating kakampi
sa paglikha ng kasaysayan, tagos ang mensahe
sa sambayanang kaytagal nang nagdurusa't api

baguhin na ang sistema! hiyaw ng taumbayan!
mga trapo't dinastiyang pulitikal, wakasan!
lahat ng mga kurakot ay dapat parusahan!
ikulong na 'yang mga kurakot! sigaw ng bayan!

- gregoriovbituinjr.
01.19.2026

Linggo, Enero 18, 2026

Patuloy lang sa pagkathâ

PATULOY LANG SA PAGKATHÂ

patuloy ang pagsusulat
ng makatang nagsasalat
patuloy na magmumulat
upang isyu'y sumambulat

patuloy na kumakathâ
ng anumang isyu't paksâ
hinggil sa obrero't dukhâ
ikukwento, itutulâ

na sa panitikan ambag
na nais kong maidagdag
saya, libog, dusa, hungkag,
digmâ, ligalig, panatag

ito na'y yakap kong misyon
sulat, tulâ, kwento, tugon
umaraw man o umambon
para sa dalita't nasyon

magdamag mang nagninilay
akdang kwento't tula'y tulay
sa masang laging kaakbay
sa pagbaka man at lumbay

- gregoriovbituinjr.
01.18.2026

Isang pelikula at isang talambuhay sa MET

ISANG PELIKULA AT ISANG TALAMBUHAY SA MET
Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Dalawang palabas ang pinanood ko ngayong araw sa Metropolitan Theater sa Maynila. Ang una ay ang pelikulang Kakaba-kaba ka ba? At ang ikalawa'y ang Del Mundo hinggil sa talambuhay ni Clodualdo Del Mundo Jr. Bago ang pagpapalabas ng dalawang nabanggit ay may tatlong bidyo ng patalastas hinggil sa MET na ang nagpapaliwanag at si Ginoong Boy Abunda.

Ang Kakaba-kaba ka ba? ay pinagbidahan nina Christopher De Leon, Charo Santos, Jay Ilagan, at Sandy Andolong. Hinggil iyon sa hinahanap na casette tape ng mga kasapi ng isang malaking grupo. Nagkaroon din ng konsyerto sa dulo na siyang ikinahuli ng mga masasamang loob.

Ang Del Mundo naman ay dokumentaryo hinggil sa talambuhay ng screenplay writer na si Clodualdo Del Mundo Jr., ang anak ng batikang manunulat na si Clodualdo Del Mundo.

Matapos ang dokumentaryong Del Mundo ay nagkaroon pa ng talakayan ng isang oras kung saan naging tagapagsalita mismo si Clodualdo Del Mundo Jr., at ang director ng pelikula. Doon at marami akong natutunan, lalo na ang mga payo sa pagsulat ng mga dayalogo, na karaniwan ko nang ginagawa sa maikling kwentong nalalathala sa publikasyong Taliba ng Maralita ng grupong Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML).

Nagsimula ng ikasampu ng umaga at natapos ng alas-dose ng tanghali ang pelikula, at nananghalian ako sa mga karinderya sa ilalim ng LRT Central station. Bumalik ako ng ala-una y media ng hapon sa MET. Ikalawa ng hapon nagsimula ang palabas na Del Mundo. Natapos ng ikaapat ng hapon, at sinundan ng talakayan. Ikalima na ng hapon nang matapos ang talakayan. Kayrami kong natutunan kaya nagtala ako ng ilang punto sa aking munting kwaderno.

Bilang makata at panitikero, pag may oras talaga'y binibigyan ng panahon ang panonood ng pelikulang Pilipino bilang suporta sa mga artista at manunulat, nobelista at makata, director at kwentista.

Dahil ang pelikula at tula ay sining. Tulad din ng dokumentaryo at kwento ay sining.

Malaking bagay na nakapunta ako sa MET ngayong araw dahil nagkaroon ako ng positibong pananaw ukol sa kinakaharap kong kalagayan. Pulos tula na lang at rali ako sa araw-araw. Binigyan ako ng payo sa aking napuntahan. Bakit hindi ko subukang magsulat ng screenplay?

Nitong nakaraang taon lang ay tumugon ako sa panawagang sumali sa Screenwriting Workshop ni Ricky Lee. Magsulat daw ako ng pinakamalungkot na pangyayari sa buhay ko at ipasa.

Tumugon naman sila sa pamamagitan ng email. Hindi ako nakuha. Gayunman, naisip kong balikan at basahin na ng seryoso ang nabili kong aklat na Trip to Quiapo, na scriptwriting manual ni Ricky Lee. Nakapagbigay sa akin ng inspirasyon si Prof. Doy Del Mundo Jr. Mas kilala ko ang kanyang amang si Clodualdo del Mundo, na noong una'y akala ko'y tungkol sa kanyang ama bilang manunulat.

Isa sa kanyang inilahad na ang pelikulang Pepot Artista ay naisulat na niya noong 1970 at naisapelikula lang noong 2005. Tatlumpu't limang taon ang pagitan.

Kasama rin siya sa lumikha ng pelikulang Maynila sa Kuko ng Liwanag, na nagdiwang ng ikalimampung taon (1975-2025) noong nakaraang taon. Nagkaroon umano ng pagbabago sa nobelang Sa Mga Kuko ng Liwanag ni Edgardo Reyes at sa pelikulang Maynila sa Kuko ng Liwanag, Ito ang nais kong mabatid. Kaya panonoorin ko ang pelikula at babasahin ang nobela.

Ilan sa mga natutunan ko ay:
1. Pag-aralan ang kamera, ang editing
2. Magbasa ng how to make films
3. If you want it done, you have to direct it yourself
4. Magbasa ng literary arts or something creative
5. Pag-aralan ang pilosopiya at kasaysayan
6. Understanding your character, education, background, attributes, dialogue
6. Ang pelikula ay di lang aliwan, kundi kung mayroon kang sasabihin, o sasabihing makabuluhan
7. Expensive ang film making
8. Dapat ay accessible sa iyo ang paksa mo
9. At marami pang ibang hindi ko maalala subalit nasa aking puso

Bago ako umalis ng MET ay nagkita kami roon ni Prof. Vim Nadera ng UP at kolumnista rin sa magasing Liwayway at isa sa mga naging guro ko sa pagtula. Nakaalis ako ng MET pasado alas-singko ng hapon.

01.18.2026

Sabado, Enero 17, 2026

Hustisya sa mga dalagita't batang pinaslang

HUSTISYA SA MGA DALAGITA'T BATANG PINASLANG

sa loob lang ng isang linggo'y nabalità
dalawang kinse anyos yaong ginahasà
at pinaslang, habang otso anyos na batà
nama'y pinaslang ng tiyuhing walang awà

ganyang mga ulat nga'y karima-rimarim
nangyari sa kanila'y talagang kaylagim
budhi ng mga gumawa'y uling sa itim
kung ako ang tatay, mundo ko na'y kaydilim

kung anak ko silang sa puso'y halukipkip 
tiyak na nangyari'y di ko lubos maisip
ilang araw, buwan, taon kong di malirip
ang mga suspek na halang, sana'y madakip

kung di man baliw, baka mga durugista
yaong mga lumapastangan sa kanila
ang maisisigaw ko'y hustisya! hustisya!
hustisya sana'y kamtin ng tatlong biktima!

- gregoriovbituinjr.
01.17.2026

* headline sa pahayagang Pang-Masa, Enero 10, 2026, at pahayagang Bulgar, Enero 13 at 17, 2026